Kuriositéiten aus der Lëtzebuerger Sprooch Daach - Diecher, Hond - Hënn, Pluriel am Lëtzebuergeschen

An der 9. Episod vun der Serie geet et ëm de Pluriel. Wéi seet een zum Beispill richteg: "Jobs" oder "Jobben"? D'Linguistin Caroline Döhmer vum Zenter fir d'Lëtzebuerger Sprooch erkläert de Pluriel am Lëtzebuergeschen.

Simon Larosche / Caroline Döhmer / cbi

Caroline Döhmer
D'Linguistin Caroline Döhmer erkläert de Pluriel am Lëtzebuergeschen. Foto: Archiv

Simon Larosche: Pluriel, dat ass jo eigentlech näischt Komplizéiertes: een Apel, zwee Äppel.

Caroline Döhmer: Et ass net komplizéiert, well s du als Mammesproochler net vill muss driwwer nodenken! De System ass nämlech guer net esou evident, wéi mer am Lëtzebuergeschen e Wuert an de Pluriel setzen.

Wat gëtt et dann alles?

Et gëtt eemol d'Bäisetze vun engem -en oder -er. Këscht - Këschten, Diplom - Diplomer.
Dann hu mer nach eng Null-Endung: Dëppen - Dëppen, Päerd - Päerd.
Dann hu mer e Vokalwiessel (dee kann am Lëtzebuergesche ganz abenteuerlech sinn): Fauscht - Fäischt, Kou - Kéi, Bam - Beem, Block - Bléck, Glas - Glieser, asw.
Da ginn et ganz vill Kombinatiounen:

Vokalännerung mat Endung, wou och de Konsonant hannen ännert: Mond - Mënner, Wuert - Wierder.
E Suffix, wou och de Konsonant hannen ännert resp. ewechfält: Bild - Biller, Frënd - Frënn.

Dat si ganz schéi vill verschidde Reegelen!

Jo, en plus gesäit een dem Singulier net ëmmer of, wéi en am Pluriel ass: Kueb - Kueben, Kuerf - Kierf, Duerf - Dierfer. An da ginn et nach Schwankungsfäll, wou dann am Pluriel zwou Formen existéieren: Bussen - Busser. Hummeren - Himmer. Wéi sees du dann, Simon? Bussen oder Busser?

Ech soen: zwee Busser!

Op der Uni Lëtzebuerg hu se mat der schnëssen-App erausfonnt, datt grad méi jonk Leit éischter den -er-Pluriel an dësem Fall huelen. Prinzipiell sinn awer béid Forme méiglech.

An dann hu mer och nach Friemwierder, also Wierder aus dem Franséische wéi "Point de vue" oder "Règlement grand-ducal" oder aus dem Englesche wéi "Bigband" oder "Job". Hei ginn et prinzipiell zwou Methoden, fir doraus am Lëtzebuergeschen e Pluriel ze maachen: ech huelen d'Friemwuert an der Grondform eriwwer a knätschen eng lëtzebuergesch Plurielsendung drop, hei wier dat normalerweis den "en": zwee Point-de-vuen oder zwee Règlement-grand-ducallen. Hei muss een dann och nach orthografesch e bëssen oppassen, well dat ass och net esou evident mat den zesummegesate Wierder am Franséischen.

Fir déi englesch Wierder hätte mer dann: zwou Bigbanden oder zwee Jobben. Och hei muss een orthografesch oppassen, well mer hei en haarde Laut schwätzen an awer e mëlle Laut schreiwen.

Et gëtt awer och d'Méiglechkeet, de Pluriel aus där Sprooch direkt mat ze iwwerhuelen. Dat ass fir Leit heiansdo wichteg, déi och gär de richtegen Accord am Franséische setzen: zwee Règlements grand-ducaux. Dat ass awer éischter als Niewevariant unzegesinn. De Pluriel op -en bleift de Reegelfall. Och am Englesche kann een en engleschen s-Pluriel setzen: zwou Bigbands oder zwee Jobs. Wéi ee Pluriel hëls du do, Simon?

Jobs a Bigbands!

Maja, do ginn et och déi zwou Varianten: Grondform + lëtzebuergeschen -en oder mer léinen de Plurielsuffix direkt aus der Quellsprooch. Dat steet awer och am neien Text vun der aktualiséierter Orthografie, déi elo e Freideg a Kraaft trëtt.

A wou fannen ech deen Text?

Deen ass vun e Freideg un accessibel op zls.lu oder Dir kommt de Weekend op d'Walfer Bicherdeeg an d'Hal 2. Do ass déi ganz Equipe vum LOD resp. vum ZLS, fir mat Iech iwwer d'Orthografie oder den Dictionnaire ze schwätzen! An Dir kënnt e gratis Exemplaire vum neie Reegelwierk mathuelen.

Ma villäicht gesi mer eis do, an du kënns mat neien a spannende Froen erëm, fir nei Kuriositéiten ze erklären.

Jo, de Spaass un der Sprooch an hirer Struktur hält fir mech am Fong ni op.

Méi zum Thema

Caroline Döhmer
Lëtzebuerger Sprooch

Firwat hu mer dacks zwou Forme fir Artikelen a Pronomen? D'Linguistin Caroline Döhmer erkläert den Hannergrond vu staarken a schwaachen, respektiv vollen a reduzéierte Pronomen an Artikelen.

Lëtzebuergesch Orthographie
Kuriositéiten aus der Lëtzebuerger Sprooch

D'Linguistin Caroline Döhmer vum Zenter fir d'Lëtzebuerger Sprooch analyséiert dës Kéier den "dass" an den "datt". Firwat ginn et zwou Formen a wat sinn hir extra Funktiounen am Lëtzebuergeschen?

Dictionnaire
Kuriositéiten aus der Lëtzebuerger Sprooch

Thema ass haut: deen ominéisen s bei engem Saz wéi "ob s de gees" oder "wann s de wëlls". Wat ass deen s a wou kënnt en hier? Mir froe bei der Caroline Döhmer vum Lëtzebuerger Online Dictionnaire no.

Hatt oder si
Lëtzebuerger Sprooch

"Dem Paul Schmit säi Buch" ass kloer, mee ass et "Dem Nadine Schmit säi Buch" oder "Der Nadine Schmit hiert Buch"? Mir froen d'Linguistin Caroline Döhmer vum Lëtzebuerger Online Dictionnaire.

Net verpassen

  • Dëse Sonndeg um 11:00 LIVE aus der Congresshalle zu Saarbrécken

    DRP

    Eng Symphonie mat Piano - Esou gëtt dacks dem Johannes Brahms säin zweete Pianosconcerto beschriwwen. De russesche Pianist Nicolai Lugansky spillt dëst Wierk an där nächster Matinée vun der Deutschen Radio Philharmonie Saarbrücken Kaiserslautern, déi de radio 100,7 zesummen mat SR2 KulturRadio e Sonndeg, 15. Dezember 2019, vun 11.00 Auer u live aus der Congresshalle zu Saarbrécken iwwerdréit.

Dossieren

  • Google-Datenzenter

    Google wëllt op Lëtzebuerg kommen: op engem Feld zu Biisse wëllt déi amerikanesch Internetentreprise en Datenzenter bauen. Kritik gëtt et ënner anerem um méigleche Waasser- a Stroumverbrauch.

  • Mäin Europa

    Europa ass e feste Bestanddeel am Alldag vu senge Bierger. Mee mécht sech d'EU am deegleche Liewe vun den Europäer bemierkbar? Wat bréngt d'Europäesch Unioun senge Bierger? Mir weise konkret Beispiller.

Iwwert eis

De radio 100,7 ass deen eenzegen ëffentlech-rechtleche Radio zu Lëtzebuerg. E proposéiert Programmer op Lëtzebuergesch mat engem Fokus op Informatioun, Kultur, Divertissement a mat Akzent op d’klassesch Musek.

Weider liesen